Izložba “O jednoj mladosti” u SKC-u
19. 3. 2026.
Milica je verovala u Zmajeve stihove: „Nije znanje znanje
znati, već je znanje znanje dati.“
Pre tačno 144 godine na današnji dan 29. marta rođena je u Lincu Milica Bogdanović, prva žena koja je doktorirala na Zagrebačkom sveučilištu. Školske 1901/1902. godine upisane su prve studentkinje Mudroslovnog fakulteta (današnji Filozofski fakultet Sveučilišta u Zagrebu), a to su bile Milica Bogdanović, Milka Maravić i Vjera Tkalić. Bile su svesne da menjaju istoriju. Naime, te prve godine 20. veka Milica je maturirala u Drugoj klasičnoj gimnaziji i poželela da upiše studije istorije i geografije na Filozofskom fakultetu. Njene koleginice Milka i Vjera odabrale su prirodne nauke. Sve tri su završile Ženski licej u Zagrebu, a znanje latinskog jezika dopunile su u gimnaziji. Milica Bogdanović je talenat za istoriju i ljubav prema njoj nasledila od svog oca istorijskog pisca Simeona Siniše Bogdanovića (1833.-1909.), čiji život je opisala u jednoj od svojih knjiga. Govorila je nemački, francuski, ruski, engleski, latinski i grčki jezik. Prevodila je Čehova i druge ruske pisce, a bila je i pesnikinja.
Prva Srpkinja doktor istorije
Pored nje, Simeon i njegova supruga Melanija rođena Musulin, Miličina mama, imali su sinove Bogdana i Milana. A njihova kćer Milica je tokom studija, dva puta nagrađivana za svoje radove. Godine 1906. postala je prva profesorka istorije i geografije u srpskom narodu. Nakon što je doktorirala 1907. godine sa temom: Car Julijan apostat prema hrišćanstvu postala je i prva Srpkinja doktor istorije. I kao što smo već pomenuli prva je žena koja je doktorirala na Zagrebačkom sveučilištu.
Od 1906. godine Milica je bila nastavnica u zagrebačkom liceju. Raspuste je provodila u putovanjima po Evropi. Ljubav prema Tolstoju 1910. godine odvela ju je kod njega u Rusiju, a Prvi svetski rat preživela je u Ženevi. Od 1919. do 1932. godine Milica je sa još većim žarom nastavila da predaje u Prvoj ženskoj gimnaziji i do penzionisanja 1940. godine i na Višoj pedagoškoj školi u Zagrebu. Treba reći da je učestvovala i na Međunarodnom kongresu profesora srednjih škola u Hagu 1929. godine i Briselu 1930. Takođe, je bila i članica delegacije na Prvoj balkanskoj konferenciji u Atini 1930. i Solunu 1933. kao i Saveza jugoslovenskih žene i Ženskog pokreta.
Odlikovana Ordenima Sv. Save
Milica Bogdanović je kao nastavnica bila svestrana. Sa govorničkim darom i razumevanjem za sve ljudsko, usmeravala je svoje učenice da maštaju i nađu odgovore na pitanja. A one su se divile njenom znanju, uživale u njenoj duhovitosti, ugledale se na nju kao što se i ona ugledala na svoje profesore. Za svoj posvećeni i plodni rad Milica je dobila i priznanja: Orden Sv. Save IV reda i Orden Sv. Save IV stepena.
Uoči Drugog svetskog rata bila je profesorka u gimnazijama u Banja Luci i Pančevu, a onda otišla u penziju i preselila se u Beograd. Pedesetih godina, tragala je za prošlošću 18. veka u Arhivu u Sremskim Karlovcima i pisala istoriju Beograda tog vremena zajedno sa Dušanom Popovićem, Beograd 1958. A onda se te iste godine Milica ponovo doselila u Beograd. S obzirom da je bila i pesnikinja, njena poezija sačuvana je u književnim časopisima koji su od početka do sredine 20. veka izlazili u Novom Sadu, Zagrebu i Beogradu. Potpisivala se kao Irina Simeonova.
Pisala o pravima žena i odgoju dece, pomagala sirotinji
Pored pesama, Milica je pisala o pravima žena i odgoju dece, a kao što smo već rekli napisala je i biografiju svoga oca od koga je i nasledila ljubav prema istoriji. No, kruna Miličinog rada, svakako je knjiga o Tolstoju, njegovom životu, filozofskim i religioznim idejama. No, to nije sve, jer je 1926. godine osnovala zagrebačko „Društvo prijateljica mladih djevojaka“ koje od 1931. godine nosi naziv „Zaštitnice djevojaka“. Takođe, je osnovala i „Društvo za pomaganje sirotinje i suzbijanje prosjačenja“ 1934. godine u Zagrebu. U tom duhu iste godine pokrenuta je akcija za zbrinjavanje ulične dece.
Milica Bogdanović govorila je: „Teška je borba, koja tu treba, teška, jer traži mnogo bezobzirnosti prema sebi, prema društvenim predrasudama, mnogo istančanosti i ustrajnosti i pronicavosti. Dok ima još i jedna žena za koju čovjek ne može biti pošteno uvjeren da bi i bez one gadne trgovine i svih njenih ogranaka propala, nemamo prava da se umirimo; naročito ne mi žene…“
Neobjavljena knjiga „Teški, dragi put“
Dr Milica Bogdanović napisala je i neobjavljenu knjigu Teški, dragi put u kojoj govori o vrlinama, ljubavi, veri, slobodi, životinjama, nauci i umetnosti, istini. Sama kaže da je to: „Delo nastalo iz težnje semena da ne ostane sebično zatvoreno u sebi i iz vere žara da ga neće sasvim ugušiti pepeo pod kojim je zatrpan.“
I na kraju možemo zaključiti da je Milica Bogdanović svoju profesorsku, naučnu i prevoditeljsku karijeru oplemenila predanim, društvenim i aktivnim delovanjem. Svojim radom, znanjem i voljom pridonela je tako razvoju socijalne zaštite žena, dece i prosjaka. Time je ostavila značajan i hvalevredan trag u društvenoj, socijalnoj i ženskoj istoriji Grada Zagreba.
Iako je preminula u Beogradu 2. februara 1973. godine, sahranjena je u Zagrebu sa roditeljima na Mirogoju u novembru iste godine.
Izvor: Delovi teksta preuzeti su iz knjige Ivana B. Spasović: Bile su prve; Biografije odvažnih Srpkinja, Čačak: Pčelica izdavaštvo, 2022.
Foto naslovna:Milica Bogdanović, izvor: Preuzeta iz knjige Ivana B. Spasović: Bile su prve; Biografije odvažnih Srpkinja, Čačak: Pčelica izdavaštvo, 2022.
